دولت امینی و اعتصاب معلمان

دولت امینی و اعتصاب معلمان

بعد از تشکیل دولت امینی تغییراتی در کابینه صورت گرفت. در کابینه جدید، محمد درخشش به عنوان وزیر فرهنگ منصوب شد. با این حال با تشکیل دولت جدید نیز اعتصاب معلمان از سر گرفته شد؛ اما این بار نیز نه تنها تغییر مستقیمی در وضعیت معلمان ایجاد نکرد؛ بلکه روند کار مهرگان نیز با اخلال مواجه شد.

کافه تاریخ- مقالات

 

در اوایل دهه 40 شمسی، گروهی از معلمان با اعتراض به برخی از مشکلات صنفی خود دست به اعتراض و اعتصاب زدند. این اعتصابات که در دوره نخست‌وزیری شریف امامی رخ داد و تا دوره نخست‌وزیری امینی نیز ادامه یافت، در نوع خود اعتصابی بزرگ محسوب شده و از اهمیت زیادی برخوردار بود؛ زیرا اولین اعتصاب سازمان یافته معلمان و فرهنگیان محسوب می‌شد. اعتصابات در قالب سازمان مهرگان و به رهبری شخصی به نام محمد درخشش آغاز شد و بعد از نخست‌وزیری علی امینی با سقوط دولت امینی به تعطیلی مهرگان نیز انجامید.


فعالیت صنفی معلمان تا قبل از دهه 40
معلمان تا پیش از شکل گیری اعتصاب بزرگ سال‌های 39- 40، اعتصاب سیاسی و فرهنگی خاصی نداشتند. با این حال تلاش‌ها برای افزایش حقوق و بهبود شرایط معلمان از دهه 30 رنگ بیشتری به خود گرفت و با شکل‌گیری دولت شریف امامی، معلمان طی نامه‌ای رسمی خواستار اجرای ماده 12 قانون تعلیمات اجباری که مشتمل بر افزایش حقوق و موضوع بیمه معلمان بود، گشتند؛ اما پیگیری خواسته‌ها، نتیجه‌ای به دنبال نداشت و بی‌توجهی دولت و مسئولان همراه بود. از این رو فرهنگیان با چند اعتصاب کوتاه، نسبت به شرایط خود اعتراض نمودند. رهبری اعتصابات بر عهده شخصی به نام محمد درخشش بود که از طریق باشگاه مهرگان خواسته‌های خود از جمله بهیبود وضعیت معلمان و میزان حقوق ایده‌آل خود را تعیین کردند؛ اما دولت توجهی به آن نکرد. مهرگان در آغاز نام هفته‌نامه ارگان جامعه لیسانسیه‌های دانشسرای عالی و ناشر افکار معلمان بود. در واقع تحولات باشگاه مهرگان را تا حدی می‌توان نمودار مراحل فعالیت‌های جامعه لیسانسیه‌های دانشسرای عالی شمرد. پس از تلاش ناموفق عیسی صدیق (صدیق اعلم)، رئیس وقت دانشسرای عالی در ۱۳۱۱ ش برای تأسیس انجمنی از فارغ‌التحصیلان نخستین دوره دانشسرا، این جامعه در سالهای بعد از شهریور ۱۳۲۰ ش شروع به فعالیت کرد1 و بعد از آن به فعالیت‌های صنفی و فرهنگی پرداخت. بعد از تبدیل مهرگان به محل فعالیت‌های صنفی معلمان، اشخاص زیادی به آن راه یافتند و  این نهاد افزایش حقوق معلمان را در دستور خود قرار داد. محمد درخشش نیز از طریق مهرگان، فعالیت‌های خود همچون سخنرانی و... را آغاز نمود و با رهبری اعتصابات معلمان، آنان را به کسب حقوق اولیه و مهم خود دعوت کرد؛ اعتراضات شکل گرفته گرچه چندین بار به صورت محدود صورت گرفت؛ اما به جایی نرسید و باعث شکل‌گیری اعتصاب گسترده آنان گردید.


شکل‌گیری اعتصابات گسترده معلمان در سال‌های 1339-40
مهمترین دلیل اعتصابات معلمان همانطور که گفته شد وضعیت معیشتی و نیز حقوق ناکافی آنها بود. چنانچه میزان حقوق درآمدی بسیاری از معلمان کفاف زندگی آنها را نمی‌داد و شغل معلمی به مانند گذشته، جذابیت خاصی برای تحصیلکردگان نداشت. این وضعیت در دهه 30 و با گسترده شدن مشکلات اقتصادی کشور به مراتب بدتر از گذشته شد. چنانچه در  اواخر دهه 30 دولت به دلیل سیاست‌های اقتصادی و برنامه‌ریزی اشتباه، با کسری بودجه شدیدی مواجه شد2 و  همین موضوع باعث شد تا حقوق بسیاری از معلمان نیز با مشکلات فراوانی مواجه گردد. همین موضوع باعث شد تا معلمان اولین اعتراض رسمی نسبت به شرایط نابسامان خود را شکل دهند. در این شرایط در 18 بهمن سال 1340باشگاه مهرگان قطعنامه‌ای در مورد افزایش حقوق معلمان تصویب کرد.  تا اردیبهشت سال 40 معلمان سراسر کشور با امضای تومارهایی پشتیبانی خود را از این طرح اعلام کردند. در این سال‌ها حقوق معلمان کمتر از حقوق سایر کارمندان دولت حتی مستخدم جزء در سازمان برنامه یا شرکت ملی نفت بود.3 از طرفی در ابتدای سال تحصیلی بخشنامه‌ای تعطیلات تابستانی کاهش پیدا کرد و ساعات کار معلمان افزایش یافت؛ اما تغییری در حقوق آنان به وجود نیامد.
در این شرایط، معلمان اعتصابی گسترده را شکل دادند. محل تجمعات ابتدا در خیابان اکباتان بود. بعد از جمع شدن تعداد زیادی از معلمان، تصمیم بر آن شد که جمعیت معترضین به سوی وزارت فرهنگ حرکت کنند؛ اما با ممانعت نیروهای انتظامی، اعتصاب کنندگان به سمت میدان بهارستان و اطراف آن حرکت کردند. در این اعتصابات محمد درخشش پس از استخدام در وزارت فرهنگ به تشکیل جامعه فارغ التحصیلان دانشسرای عالی و دعوت معلمان به اعتصاب در اسفندماه ۱۳۳۹ و اردیبهشت ماه ۱۳۴۰ پرداخت. اعتصابات در روز معلم در باشگاه مهرگان با هدف افزایش سطح حقوق فرهنگیان صورت گرفت که در نتیجه این اعتصاب و تظاهرات، درخشش زندانی و دکتر خانعلی کشته شد و کابینه جعفر شریف امامی سقوط کرد.4 
بعد از سقوط دولت شریف امامی، علی امینی دولت جدید را تشکیل داد. امینی مهره مورد نظر آمریکاییان بود که به توصیه آمریکا مأمور تشکیل دولت شد؛ زیرا از نظر آمریکا امینی بهترین گزینه برای انجام اصلاحات اجتماعی و سیاسی بود. بر این اساس، پس از افشای توطئه کودتا و بازداشت قرنی و چند تن از همکاران او، انتصاب دکتر امینی به نخست‌وزیری و اعلام برنامه رفورم اجتماعی و اصلاحات ارضی، در راستای همین هدف صورت گرفت.»5 آمریکا امیدوار بود از طریق امینی بتواند اصلاحات مورد نظر خود را اجرا نماید. از این رو انتظار می‌رفت تا شرایط معلمان نیز تا حدودی تغییر کند؛ اما در دولت امینی نیز این اتفاق صورت نگرفت. بعد از تشکیل دولت امینی تغییراتی در کابینه صورت گرفت. در کابینه جدید، محمد درخشش به عنوان وزیر فرهنگ منصوب شد. در این کابینه لایحه ترمیم حقوق فرهنگیان در مجلس شورای ملی به تصویب رسید. مدت زمان تصدی پست وزارت محمد درخشش یکسال و ۲ ماه و ۱۲ روز به طول انجامید.6
با این حال با تشکیل دولت جدید نیز اعتصاب معلمان از سر گرفته شد؛ اما این بار نیز نه تنها تغییر مستقیمی در وضعیت معلمان ایجاد نکرد؛ بلکه روند کار مهرگان نیز با اخلال مواجه شد. به عبارتی دوره فعالیت باشگاه مهرگان بعد از آن که محمد درخشش در دولت على امینی به وزارت فرهنگ رسید چندان نپایید و با سقوط این دولت در تیرماه ۱۳۴۱ ش و کناره‌گیری اجباری و موقت درخشش از کار سیاسی، باشگاه مهرگان نیز تعطیل شد.7 گرچه بعد از تعطیلی باشگاه مهرگان اعتصاب دیگری از سوی معلمان شکل نگرفت؛ اما این اعتصاب در نوع خود بحران سیاسی بزرگی بود که همدردی و واکنش دیگر بخش‌های جامعه را بر عهده داشت. چنانچه دانشگاه تهران در حمایت از اعتصاب معلمین بسته شد. جبهه‌ملی دوم اعلامیه‌ای تحت عنوان «دولت معلم‌کش» منتشر کرد و ضمن محکوم ساختن جنایت، مردم را به ادامه‌مبارزه برای کسب آزادی بیشتر تشویق نمود.8 از این رو می‌توان بسیج عمومی، هموار شدن راه برای کسب حقوق از دست رفته و اجبار تغییر دولت را از امتیازات مهم این اعتصاب دانست.

مشاهده مطلب
نظر شما
  • 0
  • 0
  • 0
  •  
  •