تعریف ساواک از مفهوم امنیت

تعریف ساواک از مفهوم امنیت

سرکوب مطبوعات و نشریات مخالف با رژیم نیز در راستای اهداف امنیتی ساواک قرار داشت؛ چرا که به زعم ساواک، انتشار مطالب ضدرژیم می‌توانست امنیت کشور را مختل نماید....

کافه تاریخ- مقالات

 

ساواک یا سازمان اطلاعات و امنیت کشور یکی از نهادهای مهم اطلاعاتی و امنیتی رژیم پهلوی، سه سال پس از کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲، تاسیس گردید و تا پیروزی انقلاب نقش مهمی در قتل، شکنجه و سرکوب مخالفان سیاسی داشت. این سازمان ظاهراً با هدف تأمین امنیت کشور تشکیل شد؛ اما تلقی شاه و مؤسسان این سازمان از امنیت متفاوت از مفهوم رایج آن بود و بیشتر در راستای سرکوبی عناصر ضد نظام سلطنتی به کار گرفته شد. علاوه بر این، امنیت در اهداف و نگرش ساواک بر موارد دیگری چون مقابله با نفوذ کمونیسم نیز دلالت داشت. با توجه به این موضوع، در ادامه به بررسی اهداف ساواک و تعریف این نهاد از مقوله امنیت پرداخته می‌شود.


تأسیس سازمان ساواک
بعد از کودتای 28 مرداد 1332، شاه با تأسیس نهادهای اطلاعاتی همچون ساواک، تلاش نمود تا قدرت سیاسی خود را متمرکز نماید. البته پیشنهاد دهنده و عامل اصلی تأسیس ساواک آمریکا بود. آمریکا برای حفظ امنیت خود در خاورمیانه به تشکیل ساواک در ایران مبادرت کرد تا منافع خود را در خاورمیانه حفظـ، و مخالفان را سرکوب کند.1 علاوه بر آمریکا، بعدها با ورود سازمان‌های اطلاعاتی و جاسوسی اسرائیل در دهه 40، نقش این کشور نیز بر تصمیم‌گیری و عملکرد ساواک تأثیر گذاشت. 
به عبارتی در دهه 40 که دوره سازماندهی و آموزش ساواک نامیده می‌شد، ساواک از طرفداران بختیار تصفیه شد و هیأت مستشاری آمریکا که نقش ریاست واقعی ساواک را به عهده داشت از ساواک کنار گذاشته شد و به جای آن مأموران اسرائیلی وارد صحنه سیاسی و اطلاعاتی ایران شدند.2 با این حال لایحه تشکیل ساواک با 5 ماده توسط شورای ملی تصویب شد. «بعد از تصویب ساواک بخشی از نخست‌وزیری بود و رئیس آن به عنوان معاون نخست‌وزیر انجام وظیفه می‌کرد؛ اما در سال‌های صدارت هویدا به دلیل کاهش نقش نخست‌وزیر، رئیس ساواک مستقیماً با شاه در تماس بود.»3 ساواک، دارای تشکیلات خرد و کوچکی بود که هر یک از آنها تحت عنوان اداره کل، وظایفی را بر عهده داشتند؛ اما مهمترین وظیفه این سازمان مطابق با ماده اول آن، تأمین امنیت بود. امنیت از نظر ساواک، بر به چند هدف کلی محدود بود.
تأمین امنیت از نظر ساواک 


-سرکوب جنبش‌های آزادیخواهانه
اولین و مهمترین هدف ساواک در تأمین امنیت، سرکوب جنبش‌های آزادیخواهانه یا مخالف با رژیم شاه در راستای حفظ سلطنت بود. «یعنی اینکه جای حکومت نظامی را بگیرد و مقاومت‌ها در برابر رژیم را در نطفه خفه سازد و مردم هم از حکومت نظامی اظهار عدم رضایت ننمایند.»4 بر این اساس، وظایفی چون جمع آوری اطلاعات لازم و شناسائی گروه‌ها و یا تشکیلاتی که قصد براندازی و یا حتی مخالفت با رژیم را داشتند در دستور کار ساواک قرار گرفت. این موضوع حتی شامل بسیاری از گروه‌هایی که در راستای اهداف دموکراتیک به دنبال فعالیتهای سیاسی بودند و بیم آن می‌رفت که باعث تهدید رژیم گردند نیز می‌شد. 
از این رو، «کشف شبکه‌های جاسوسی و کسب اطلاعات درباره سازمان‌ها و شخصیت‌هایی که قوانین و مقررات امنیت ملی را نادیده می‌گرفتند و در تلاش برای براندازی رژیم و یا سوقصد به اعضای خانواده سلطنتی و به راه انداختن جنگ مسلحانه‌ بودند»؛5 نیز در زمره اهداف ساواک قرار گرفت. تأمین منافع امپریالیسم نیز بخشی از این هدف کلی بود؛ چرا که منافع امپریالیسم و رژیم شاه کاملاً به یکدیگر گره خورده بود و تأمین منافع غرب و آمریکا بخش مهم سیاست‌های آمریکا در ایران بود. بنایراین تأمین منافع امپریالیسم، دربار و زمینداران، هدف ساواک بود؛ زیرا آنها روحانیت، روشنفکران مبارز، کارگران و دهقانان را مانعی در راه رسیدن به اهداف خود می‌دیدند.6 
علاوه بر این سرکوب مطبوعات و نشریات مخالف با رژیم نیز در راستای اهداف امنیتی ساواک قرار داشت؛ چرا که به زعم ساواک، انتشار مطالب ضدرژیم می‌توانست امنیت کشور را مختل نماید. به همین دلیل اداره کل سوم این سازمان، کار سرکوبی مبارزین و سانسور مطبوعات را بر عهده داشت. در کنار نظارت و کنترل بر مطبوعات، اداره اول یکی از ادارات کل، (اداره کل سوم)، مسئولیت کنترل و سرکوبی تمام سازمان‌های سیاسی و صنفی مخالف رژیم را داشت و اداره دوم نیز به جز مطبوعات، سازمان‌های دولتی و کارگزی، شرکتهای تعاونی، شرکت واحد اتوبوسرانی، حزب رستاخیز و مجلسین را زیر پوشش داشت.7 گذشته از این شاه از ساواک برای مقابله با نفوذ کمونیسم به منظور تأمین امنیت کشور نیز استفاده می‌کرد.  


-مقابله با نفوذ کمونیسم
جلوگیری از نفوذ کمونیسم یکی از خواسته‌های اصلی آمریکا بود که به دلیل ترس شاه از کمونیسم و طرفداران آن در ایران به خصوص حزب توده، مورد موافقت او قرار گرفت. شاه در کتاب پاسخ به تاریخ در اشاره به خطر کمونیسم و حزب توده با اشاره به هم مرز بودن ایران و شوروی و نیز روابط کجدار و مریز دو کشور پس از جنگ جهانی دوم و تأثیر این موضوع بر ممنوعیت حزب توده نوشته است: «در سالهای جنگ و تا ۱۳۲۵ قسمتی از خاک ایران در اشغال نیروهای شوروی بود و سپس در آخرین ماه‌های حکومت مصدق حزب توده چنان قدرت یافته بود که امید داشت ایران را تحت تسلط خود در آورد. پس ما ناچار شدیم، نه بخاطر دفاع از رژیم، بلکه بخاطر حفظ تمامیت ملی، این حزب را غیرقانونی و ممنوع اعلام کنیم.»8 
شاه در ادامه و با توجه به تهدید شوروی و وجود ساواک در جهت تأمین امنیت داخلی و خارجی کشور می‌گوید: «ایجاد ساواک، به منظور مبارزه با فعالیت‌های براندازی خارجی و داخلی علیه استقلال و تمامیت ارضی ایران بود، از این رو مسئولیت بنیان گذاری ساواک در سال ۱۳۳۲ به سپهبد تیمور بختیار تفویض شد.» 9بر این اساس، جاسوسی برای آمریکا و اسرائیل نیز در راستای این هدف تعریف می‌شد و بخش عمده‌ای از هدف ساواک به این موضوع اختصاص داشت.


سحن نهایی
شاه، با هدف تأمین امنیت داخلی و خارجی کشور به تأسیس ساواک پرداخت؛ اما گذشته از آن که این سازمان به دستور و توصیه آمریکا تشکیل شده بود، تعریف غیرواقع بینانه‌ای از امنیت را مدنظر داشت. درواقع امنیت درسرشت سیاست شاه، مهفومی کاملاً استبدادی داشت و به معنای حفظ بقای رژیم تلقی می‌شد، نه تأمین امنیت عموم مردم در ابعاد مختلف آن. این نگرش به مفهوم امنیت که با خشونت و سرکوب شدید همراه بود، در نهایت با نتیجه‌ای معکوس، ضمن خارج ساختن کنترل جنبش‌های سیاسی، فرجام کار رژیم را رقم زد.  

مشاهده مطلب
نظر شما
  • 0
  • 0
  • 0
  •  
  •