روی قبرشاه بنویسد او نوارکاست را فراموش کرد!

روی قبرشاه بنویسد او نوارکاست را فراموش کرد!

هملویت معتقد است: «چشمگیرترین و بدیع‌ترین استفاده از رسانه‌های الکترونیکی برای پیام و ارتباط سیاسی تا به امروز، استفاده‌ امام خمینی (ره) از نوار ضبط صوت در طراحی انقلاب 1979 ایران است.»

همزمان با نزدیک شدن به سالهای منتهی به انقلاب، اهمیت رسانه‌ها در جهت هدایت افکار عمومی دوچندان گردید. علیرغم آنکه رسانه‌های مهم همچون تلویزیون در دست دولت بود و البته استفاده از آن منحصر به بخش‌های خاصی از جامعه همچون طبقه مرفهین بود؛ اما رسانه‌های دیگر همچون نوار کاست توسط مخالفان مورد استفاده قرار گرفت و یکی از ابزارهای مهم مخالفان در انتقال اندیشه‌های انقلاب بود. این رسانه، علیرغم محدودیت‌های خاص نقش مهمی در انقلاب و مسیر آن ایفا نمود که در ادامه به این موضوع پرداخته می‌شود.


رسانه‌های انقلاب
تا پیش از سال 1337، مهمترین ابزار رسانه‌ای صوتی به رادیو محدود بود که آن هم به صورت محدود و چندساعته به پخش برنامه‌هایی می‌پرداخت. بعد از آن در سال 1337 مجلس شورای ملی بر اساس پیشنهاد حبیب‌الله ثابت، قانونی به تصویب رساند که طبق آن اجازه داده می‌شد یک ایستگاه فرستنده تلویزیونی با کلیه وسایل فنی مورد نیاز به تشخیص وزارت پست و تلگراف و تلفن در تهران به وجود آید.1 
بعد از اقدام مجلس شورای ملی، تلویزیون با پخش چندساعته برنامه، کار خود را آغاز نمود و البته به طور کامل در اختیار دولت قرار داشت. علاوه بر این، رسانه‌های نوشتاری همچون مطبوعات نیز به فعالیت و انعکاس خبرها و مطالب مختلف مشغول بودند که آنها هم در کنترل و نظارت شدید ساواک قرار داشتند. البته در اواخر سالهای حیات سیاسی رژیم شاه و همزمان با ایجاد فضای سیاسی، مطبوعات تا حدودی از قید سانسور رها شدند و به انتشار پیام‌ها و سخنان امام پرداختند. چنانچه «روزنامه‌ها که ناگهان از قید سانسور و نظارت دولتی رها شده بودند با چاپ عکس‌های بزرگ آیت‌الله خمینی در صفحه اول و انعکاس اخبار تظاهرات و درگیری‌ها با موج تازه همراه شدند.»2 با این حال نقش و اهمیت رسانه‌های دیگر به مراتب بیشتر و بالاتر بود. بر این اساس نهادهایی چون منابر و مساجد نیز به مانند سایر رسانه‌ها، نقش مهمی در انتقال اخبار و آگاهی افکار عمومی از مسائل روز داشتند. منابرتوانستند به‌ تدریج شبکه‌ گسترده‌ای از مبارزین را گرد هم آورده و بسیاری از روحانیون و شخصیت‌های مذهبی توانستند از طریق آن به تبیین افکار و اندیشه‌های خود بپردازند. اما در کنار تمام این موارد، نوار کاست نیز به عنوان رسانه‌ای نقریباً جدید از ابزارهای مهم در انتقال اخبار و حوادث انقلاب بودند.


نوار کاست ابزار مهم انقلابیون
نوارهای کاست یکی از رسانه‌های بسیار مهم در انتقال پیام و ارتباط سیاسی میان مردم و رهبر انقلاب به‌خصوص در دوران تبعید بود. در این دوران نوار، به مانند یک شبکه ارتباطی منسجم، باعث انتقال سخنان امام و انعکاس آن توسط وعاظ و روحانیون در منابر و مساجد گردید و از این حیث اهمیت زیادی یافت. اهمیت این رسانه در سالهای پرالتهاب انقلاب بسیار بیشتر بود و تا جایی پیش رفت که آنتونی سامپسون روزنامه نگار آمریکایی گفت: روی قبرشاه بنویسد او نوارکاست را فراموش کرد.3 درواقع شاه و رژیم علیرغم نظارت و کنترل شدید مطبوعات از قدرت و اهمیت نوار کاست غافل ماندند و زمانی به اهمیت آن پی بردند که کار از کار گذشته بود و رژیم ضربه سختی را از این بابت متحمل شد. اهمیت نوار را می‌توان در سخنان رابرت هایزر نیز به خوبی مشاهده نمود. 
رابرت هایزر، فرستاده ویژه کارتر به ایران در ماههای آخر منتهی به انقلاب در خاطرات خود و در گفت و گو با طوفانیان به موضوع پخش سخنان امام از طریق نوار اشاره کرده و عنوان می‌کند باید راهی برای ممانعت از آن ایجاد نمود. او در این رابطه در کتاب خود گفته است: «مساجد نوارهای تازه او را پخش می‌کردند. نوارهائی که باید با تماس تلفن دریافت می‌شد - باید راهی برای کنترل آن وجود داشته باشد. به طوفانیان گفتم: گروه ۵ نفره، باید طرحی، برای کنترل ارتباطات ایران، تهیه کند. اگر قرار است، کشور را اداره کنند، به چنین طرحی نیاز دارند. به از دست رفتن اداره کنترل گمرکات اشاره کردم، که می‌تواند راهی برای ورود نوارهای امام خمینی و اسلحه و مهمات باشد. حرف مرا فورا فهمید و نیاز به برپایی جلسات فشرده برنامه‌ریزی را تأیید کرد.»4
نوارها از جهت سهولت جابه‌جایی و ضبط مکالمات، ابزار مناسبی برای انتقال اطلاعات بودند و از آنجا که حامل پیام صوتی امام (ره) بود و در تعداد زیاد قابل تکثیر بود، ارجحیت خاصی نسبت به سایر رسانه‌ها داشت. البته استفاده از این وسیله نیز برای همه مردم امکان‌پذیر نبود و گاه تکثیر آن هم با مشکلاتی همراه بود. با این حال به اذعان بسیاری نوار یکی از مهمترین ابزارهایی بود که توسط امام (ره) و انقلابیون مورد استفاده قرار گرفت. هملویت معتقد است: «چشمگیرترین و بدیع‌ترین استفاده از رسانه‌های الکترونیکی برای پیام و ارتباط سیاسی تا به امروز، استفاده‌ امام خمینی (ره) از نوار ضبط صوت در طراحی انقلاب 1979 ایران است.» به اعتقاد هیملویت امام خمینی در تبعید در پاریس ارتباطش بهتر از زمانی بود که خود ایشان در ایران بود و صدایش از طریق ضبط صوت به گوش افراد بیشتری می‌رسید که می‌توانستند در داخل کشور صدای ایشان را بشنوند.5 البته نوارها علاوه بر صدای امام، حامل صدای انقلاب مردم یعنی شلیک گلوله، فریادهای زنان و مردان و گاه شعارهای سیاسی آنان نیز بود. حامد الگار نیز با اشاره به نقش مهم نوارها در انقلاب، ضمن معرفی این رسانه به عنوان سمبل تکنولوژیک انقلاب ایران، معتقد بود که این وسیله در غیاب سایر امکانات مدرن و تکنولوژیک بسیار مؤثر بود و مورد استفاده قرار گرفت. گذشته از این، نوار یک راه ارتباطی مهم میان رهبر انقلاب و یاران و مریدان او بود. چنانچه در مواردی که قرار بود مطلب خاصی به امام برسد، در نواری ضبط و به امام منتقل می‌شد. به عنوان نمونه با ممانعت بختیار از ورود امام به کشور، پیام ایشان مبنی بر تشویق مردم به اعتراض و راهپیمایی از طریق نوار صوتی به گوش مردم رسید. رادیو مسکو در این رابطه گزارش داد: «در اجتماع هزاران نفر در بهشت زهرا پس از سخنرانی چند تن از روحانیون، پیام تلفنی امام خمینی که روی نوار ضبط شده بود برای مردم پخش شد و پس از آن قطعنامه‌ای صادر و از مردم خواسته شد روز شنبه به نشانه اعتراض به ممانعت از ورود امام خمینی دست به یک تظاهرات آرام بزنند.»6

مشاهده مطلب
نظر شما
  • 0
  • 0
  • 0
  •  
  •