فعالیت سیاسی دانشجویان ایرانی در خارج از کشور

فعالیت سیاسی دانشجویان ایرانی در خارج از کشور

در آمریکا، انجمن اسلامی متشکل از دانشجویان کشورهای اسلامی که در این کشور مشغول به تحصیل بودند، فعالیت می‌کرد. محور اصلی این بررسی بررسی اوضاع کشورهای اسلامی و ترویج اسلام به ‌عنوان عامل وحدت مسلمانان جهان بود.

کافه تاریخ- مقالات

بی‌تردید جنبش دانشجویی از زمان شکل‌گیری خود یکی از تأثیرگذارترین جنبش‌ها در مقابله با دیکتاتوری  پهلوی محسوب می‌شود. این جنبش در زمان ابتدایی خود یعنی در دوره رضاشاه چندان سازمان‌یافته و رسمی نبود؛ اما با سقوط حکومت رضاشاه و شکل‌گیری پهلوی دوم، جنبش دانشجویی به عنوان نهادی قدرتمند و رسمی پا گرفت و به فعالیت سیاسی پرداخت. 
گرچه آغاز این اتفاق مهم با توجه به شرایط سیاسی آزاد در دهه 20 به صورت آشکار همراه بود؛ اما بتدریج و تحت تأثیر تحولات سیاسی دهه 30  جنبش‌های دانشجویی نیز به مانند سایر احزاب و نهادهای سیاسی سرکوب شدند و از این رو فعالیت‌ها و مبارزات سیاسی دانشجویان در خارج از کشور به کانون جدید مبارزات تبدیل شد. یکی از کانون‌های مهم و قابل بررسی، جنبش سیاسی دانشجویان ایرانی در آمریکا است که در نوع خود خواندنی و جالب توجه است که در ادامه به پیشینه شکل‌گیری آن و فعالیت‌های سیاسی دانشجویان پرداخته شده است. 


جنبش دانشجویی ایران در خارج از کشور
جنبش دانشجویی به حرکت و کوشش جمعی و البته کمتر سازمان یافته دانشجویان در قیاس با احزاب، به منظور ایجاد تغییر یا حفظ وضعیتی خاص در جامعه در عرصه‌های گوناگون گفته می‌شود.1 از نظر سیاسی، جنبش سیاسی دانشجویان ایران از زمان شکل‌گیری آن در دوره پهلوی تا آغاز رسمی فعالیت‌ها و مبارزات، چندین دوره را پشت سر گذاشت و با آن که از نظر تحولات سیاسی چندین مرحله را پشت سرگذاشت؛ اما شاید بتوان کودتای 28 مرداد و قیام 15 خرداد را از مهمترین نقاط عطف جنبش دانشجویی ایران دانست، زیرا به دنبال این رویدادهای سیاسی، نه تنها شکل و ماهیت مبارزات دانشجویان تغییر کرد، بلکه گرایش‌های اسلام گرایانه و نیز رادیکال در بین دانشجویان مبارز خارج از کشور به خصوص آمریکا رشد یافت. 
گرایشات اسلام گرایانه در کنفدراسیون سبب شکل‌گیری اپوزیسیون اسلامی شد و بعدها دانشجویان با عنوان انجمن اسلامی دانشجویان در اروپا و آمریکا به مبارزه علیه رژیم پهلوی پرداختند.2 البته ذکر این نکته نیز ضروری است که مرکز فعالیت سیاسی دانشجویان خارج از کشور، در ابتدا شکل سیاسی نداشت و بیشتر در راستای فعالیت‌های دانشجویی و دواطلبانه بود؛ اما با وقوع این رویدادهای بتدریج شکل سیاسی یافت. کودتای 28 مرداد نیز بر رادیکال شدن جنبش دانشجویان نیز تأثیر گذاشت و جنبش‌هایی از نوع رادیکال را شکل داد که برخی از تشکل‌های مارکسیستی را می‌توان در این گروه قرار داد. تبلور این موضوع را می‌توان در ایالات متحده و در دو جنبش کنفدراسیون و جنبش نهضت اسلامی مشاهده کرد.


کنفدراسیون جهانی محصلین و دانشجویان ایرانی
کنفدراسیون جهانی محصلین و دانشجویان ایرانی تحت عنوان اتحادیه ملی از مهمترین جنبش‌های سیاسی دانشجویان ایرانی در خارج از کشور بود که مرکز عمده فعالیت آنان در آلمان و آمریکا بود. کنفدراسیون دانشجویان ایرانی در آمریکا که کنفدراسیون احیا نام داشت، شکل انشعاب یافته از اتحادیه ملی بود که به دلیل برخی از اختلافات سیاسی و جناحی از آن جدا شده بود. کنفدراسیون احیا «اگر چه چارچوبه و خط مشی ایدئولوژیکی مشخصی طبق اساسنامه خود نداشت؛ اما از همان سال‌های اولیه تشکیل، عناصر فعال و رده بالای آن را مارکسیست‌ها تشکیل می‌دادند.»3 
البته این به معنای محدودیت کنفدراسیون در عضوگیری افراد نبود، بلکه تشکیلات کنفدراسیون باز بود. به این معنا که در عمل هر فردی با هر گرایشی می‌توانست عضو آن شود. این چارچوب باعث شده بود که حتی مأمورین ساواک نیز در پوشش دانشجویان واقعی به راحتی بتوانند درون کنفدراسیون حضور یابند.4 علاوه بر این، کنفدراسیون با مشکلات دیگری چون انشعاب بعضی از اعضای اصلی آن و ندامت از فعالیت‌های سیاسی علیه رژیم مواجه شد. از جمله این افراد می‌توان به پرویز نیکخواه اشاره نمود که از اعضای مهم و اولیه کنفدراسیون بود که بعد از سال‌ها مبارزه علیه رژیم، در نهایت بعدها به عضویت ساواک درآمد. 
بر این اساس «در پایان سال ۴۶ نیکخواه در زندان بروجرد با تماس‌هایی که ساواک با او برقرار کرد، چهره خود را که از همان روزهای نخست بازداشت برای عده‌ای شناخته شده بود، آشکار ساخت و نه فقط در لباس یک نادم، بلکه در نقش مدعی نفی هرگونه مبارزه و مدافع رژیم ظاهر شد.»5 در نهایت همین اختلافات و مسائل باعث شد تا کنفدراسیون نتواند به اقدامات مفید و سازنده‌ای در راستای مبارزه با رژیم پهلوی دست زند. 


تشکل سیاسی دانشجویان مذهبی در آمریکا
بعد از قیام 15 خرداد و همزمان با شکل‌گیری تشکیلات دانشجویی اسلامی در برخی از کشورهای اروپایی، کانون‌های سیاسی و مبارزاتی مشابهی نیز در آمریکا با محوریت کسانی چون دکتر چمران در سال 1353 به وجود آمد. دکتر چمران، در دوران تحصیل در آمریکا، به همراه چند تن از دانشجویان شاخه‌ای از جبهه ملی را با عنوان جبهه ملی ایران در آمریکا تأسیس کرد و خود به عضویت شورای مرکزی و هیئت اجرایی آن انتخاب شد.6 در آمریکا، انجمن اسلامی متشکل از دانشجویان کشورهای اسلامی که در این کشور مشغول به تحصیل بودند، فعالیت می‌کرد. محور اصلی این بررسی بررسی اوضاع کشورهای اسلامی و ترویج اسلام به ‌عنوان عامل وحدت مسلمانان جهان بود.7 
این تشکل بر خلاف کنفدراسیون احیا از انسجام و وحدت بیشتری برخوردار بود و با آرمان‌های امام نیز همسو بود. چنانچه برخی از اعضای آن موفق شدند در طول فعالیت‌های سیاسی خود با امام ملاقات نمایند. این تشکل دانشجویی نقش مهمی در بسیج سیاسی شخصیت‌ها و دانشجویان در مبارزه با رژیم شاه داشت. با این حال  تشکل سیاسی دانشجویان مذهبی در آمریکا بعد از انقلاب با اختلافاتی مواجه شد و حتی برخی از افراد با انشعاب از آن به فعالیت‌ها و مبارزات افراطی پرداختند. بعضی از اعضا نیز با تغییر نگرش‌های خود به گروه‌های دیگری پیوستند. با این حال بدنه اصلی انجمن، با حفظ آرمان‌های اولیه خود به فعالیت پرداخت.


سخن نهایی
تشکل‌های سیاسی دانشجویان ایرانی در خارج از کشور، یکی از کانون‌های سیاسی مهم در فعالیت علیه رژیم شاه بود. شرایط آزاد این کشورها برای فعالیت‌های سیاسی، عامل مهمی در جذب بسیاری از دانشجویان به این جنبش‌ها بود. درواقع با بسته شدن فضای سیاسی کشور بعد از کودتای 28 مرداد، دانشجویان خارج از کشور ضمن تأثیرپذیری از حوادث و رویدادهای سیاسی کشور و تأسی از فرهنگ غرب و مبارزات سیاسی دانشجویان اروپایی و آمریکایی، تشکل‌های سیاسی را ایجاد کردند که هدف مشترک و اولیه آنان مبارزه با رژیم پهلوی بود. این تشکل‌ها در بعد مذهبی خود موفق‌تر از سایر جریانات ایدئولوژیک بود و شاخه آمریکایی آن یعنی دانشجویان ایرانی مقیم آمریکا، توانست موجی از اقبال دینی را به همراه آورد. 

مشاهده مطلب
نظر شما
  • 0
  • 0
  • 0
  •  
  •